Een bijzondere collectie

De gebroeders Hollmann uit Haarlem kleurden in de jaren dertig duizenden foto’s in en lieten die door de geportretteerden ondertekenen

In 2016 initieerde de Koninklijke Bibliotheek een bijzondere tentoonstelling met ingekleurde en gesigneerde foto’s van sporthelden uit de jaren dertig en begin jaren veertig. Ze maakten deel uit van een veel grotere verzameling handtekeningen van bekende personen uit die periode. Een bijzondere hobby van de twee Haarlemse broers Gerard en Jan Hollmann, die ook de autogrammen van acteurs, kleinkunstenaars en muzikanten verzamelden.

Een groot deel van de theatersectie binnen deze bijzondere collectie is tegenwoordig in het bezit van TheaterSentiment.nl, die waar mogelijk probeert dit onderdeel compleet te maken. Een vrijwel onmogelijke opgave, want een klein deel van de handtekeningen is verkocht aan verzamelaars in het buitenland.

De broers hadden een bijzondere werkwijze. Ze knipten foto’s van bekende mensen uit kranten of tijdschriften. Plakten die op een vierkant vel papier, waarbij de portretten niet alleen werden ingekaderd met potlood, maar ook werden ingekleurd. Vervolgens lieten ze de miniaturen ondertekenen door de geportretteerden.

Dat leverde een beeldschone en unieke verzameling van duizenden handtekeningen op. Sporters, artiesten, maar ook politici, architeten, bekende artsen, schrijvers. Iedereen die er in de jaren voor de oorlog ook maar enigszins toe deed, werd verleid om zijn of haar signatuur te plaatsen.

De Ramblers, rond 1937 ingekleurd door de broers Hollmann, en voorzien van alle handtekeningen

Het lijkt erop dat Gerard zich op de sporters focuste en Jan op de artiesten. Enkele handtekeningen onder de culturele portretten zijn aangevuld met een zeldzame opdracht, geadresseerd aan Jan. Achterop vrijwel elke prent is met de hand een adres geschreven: Spaarnhovenstraat 34 in Haarlem.

Wij van TheaterSentiment zijn in 2015 bij toeval op het spoor gekomen van het theaterdeel van deze collectie. De bezitter – een handelaar in memorabilia- gaf ons de kans om de honderden handtekeningen aan te kopen, een operatie die nog steeds gaande is en waar we zeer dankbaar voor zijn. Sindsdien zoeken we naar informatie over de herkomst. Van de vorige eigenaar begrepen we dat de handtekeningen afkomstig zijn uit een grafisch museum in Tilburg, dat jaren geleden failliet ging. Daardoor kwam de volledige collectie ‘op straat’ te liggen, werd opgekocht door diverse handelaren en verzamelaars en werd zo in delen opgesplitst. Jammer, maar helaas.

Zoals gezegd proberen we zoveel mogelijk van de gesigneerde miniaturen te verzamelen, waarbij we ons vooral richten op het culturele deel. Uit eerbied voor het prachtige werk van de broers, dat we ooit met een boek proberen te ontsluiten.

In geld uitgedrukt hebben we het ongetwijfeld niet over een collectie van grote waarde. De betekenis zit hem vooral in de omvang en de zorgvuldigheid. Er is met liefde aan gewerkt en het geeft een prachtig tijdsbeeld.

Uit de handtekeningen, sommigen zijn namelijk gedateerd, kunnen we herleiden dat de broers van 1934 tot 1942 actief waren. Daarna stopt het en de reden is onduidelijk. In oude krantenarchieven komen we de naam Hollmann in deze context nog heel af en toe tegen, zo kunnen we lezen dat ergens in de jaren vijftig Gerard Hollmann een kleine expositie inricht in zijn woonplaats Haarlem.

De Koninklijke bibliotheek wijdde in 2016 een schrijven aan de tentoonstelling met sporthandtekeningen. Ze zochten contact met ons, in de hoop op meer informatie over de broers. We waren blij verrast dat een groot deel van de sporthandtekeningen in goede handen is gekomen, maar we konden ze helaas niet verder helpen met veel informatie. Net als zij tasten wij ook nog in het duister en enkele oproepen die we deden op social media leverden weinig op.

Cor Steyn

In een artikel over de tentoonstelling dat de KB publiceerde, wordt iets meer prijsgegeven over Gerard Hollmann: ‘Eind jaren tachtig nam hij zijn collectie opnieuw ter hand en besloot de gesigneerde afbeeldingen te ordenen en in plakboeken bijeen te brengen. Om zijn collectie voor de eeuwigheid te bewaren bood hij delen ervan aan bij verschillende erfgoedinstellingen.’

‘De verzameling met foto’s, karikaturen en handtekeningen van sporters werd – afgezien van een specifiek deel over voetbal, dat aan de KNVB werd geschonken – ondergebracht in de collectie van het NOC*NSF in de Nationale Sportbibliotheek in Den Haag. In het voorjaar van 1998, toen deze bibliotheek haar deuren sloot, kwamen de boeken als onderdeel van de NOC*NSF-collectie in bruikleen bij de Koninklijke Bibliotheek (KB)’, zo gaat het artikel verder.

De theatersectie werd door de broers kennelijk op dezelfde wijze bewaard als de sportsectie, zo lezen we: ‘Het hart van de collectie sporthelden van Hollmann bestaat uit drie dikke plakboeken met voornamelijk ingekleurde en gesigneerde krantenfoto’s en één plakboek met sportcartoons, waarin bij elkaar maar liefst 28 verschillende sporten zijn vertegenwoordigd. Een zestien pagina’s tellende index bevat namen van honderden sportvedetten. De plakboeken gaan vergezeld van twee flinke dozen met losse, al dan niet gesigneerde knipsels die hun weg naar het plakboek nog moesten vinden en een brief waarin de verzamelaar de sportwereld van de jaren dertig uitvoerig beschrijft.’

Lily Bouwmeester

De handtekeningen uit de theatersectie waren al losgehaald toen wij ze in het bezit kregen. Er is nog wel een leeg plakboek bewaard gebleven waar een deel ooit in is opgeborgen. TheaterSentiment heeft inmiddels alle miniaturen in haar bezit inmiddels gescand en geconserveerd in zuurvrije hoezen en albums.

Delen van de collectie werden aan verschillende instellingen aangeboden

op deze website zullen we de komende tijd diverse miniaturen publiceren. Hiermee hopen we – net als met dit artikel- ooit meer informatie te vergaren over de broers Hollmann, hun motivatie en de omvang van de collectie. Helaas is de bijzondere collectie in delen uiteengevallen, de theatersectie proberen we zo compleet mogelijk te houden. Een verzameling die we koesteren en met liefde zullen bewaren, conserveren en ontsluiten.

Heeft u meer informatie? of wilt u ons helpen met de conservatie door een donatie te doen, waarmee we zuurvrije hoezen en albums kunnen aanschaffen? Of heeft u vragen aan ons? Mail ons naar redactie@theatersentiment.nl

Start typing and press Enter to search